Kun je je niet meer concentreren? Vergeet je van alles, voel je je vervreemd van jezelf en slaat de angst soms zomaar toe? Dan snap ik dat je bang kunt zijn dat je gek wordt. Bij mensen met burn-outklachten kom ik die angst in mijn werk als psycholoog regelmatig tegen.
Ik wil je meteen geruststellen: zulke klachten kunnen voorkomen bij langdurige stress en overbelasting en betekenen niet automatisch dat je de grip op de werkelijkheid verliest. Ze kunnen ontzettend beangstigend zijn, maar zijn vaak goed te verklaren.
In dit artikel leg ik uit waarom je bij een burn-out het gevoel kunt krijgen dat je gek wordt, welke klachten daarachter kunnen zitten en wat je zelf kunt doen om weer meer rust in je hoofd te krijgen.
Waarom geeft een burn-out het gevoel dat je gek wordt?
Bij een burn-out ben je langdurig overbelast. Je bent uitgeput en merkt dat je hoofd niet meer werkt zoals je gewend bent. Concentreren wordt moeilijker, je vergeet dingen sneller en emoties kunnen veel heftiger binnenkomen.
Volgens de NHG-richtlijn kunnen bij overspanning en burn-out onder andere vermoeidheid, slaapproblemen, prikkelbaarheid, piekeren en concentratieproblemen voorkomen.
Bij langdurige stress kan je lichaam bovendien voortdurend alert aanvoelen. Je staat als het ware steeds ‘aan’, ook op momenten waarop er geen direct gevaar is.
Als je vervolgens merkt dat je hoofd hapert of je ineens heel angstig voelt, kan dat behoorlijk schrikken zijn. Je herkent jezelf niet meer en gaat je afvragen: wat gebeurt er met mij?
Dat betekent niet automatisch dat je gek wordt. Het kan passen bij een periode waarin je lichamelijk en mentaal zwaar overbelast bent.
De symptomen achter het gevoel gek te worden
Het gevoel gek te worden ontstaat vaak niet door één klacht, maar door verschillende klachten die tegelijk optreden. Herken je jezelf hierin?
- Concentratieproblemen en een mistig hoofd. Je leest een mail drie keer en hebt nog steeds moeite om de inhoud op te nemen. Door vermoeidheid en overbelasting kan het lastiger zijn om je aandacht erbij te houden.
- Vergeetachtigheid en woorden kwijt zijn. Je loopt een kamer in en weet niet meer waarvoor. Of je weet precies wat je wilt zeggen, maar kunt even niet op het juiste woord komen.
- Een vervreemd gevoel. Je kunt het gevoel hebben dat je omgeving onwerkelijk is of dat je niet helemaal jezelf bent. Zulke ervaringen vallen onder begrippen als derealisatie en depersonalisatie. Ze kunnen verschillende oorzaken hebben en zijn niet specifiek voor een burn-out. Maak je je hierover zorgen, bespreek het dan met je huisarts.
- Angst en paniek. Je hart bonst, je ademhaling versnelt of je voelt plotseling sterke angst. Stress en angst kunnen allerlei lichamelijke reacties geven.
- Overprikkeling. Geluid, licht, drukte of een telefoon vol berichten kan ineens veel moeilijker te verdragen zijn.
- Malende gedachten. Je piekert veel en krijgt je hoofd moeilijk stil, zelfs wanneer je doodmoe bent.
Deze klachten kunnen erg indringend zijn. Schrijf nieuwe of heftige klachten alleen niet automatisch toe aan een burn-out.
Wil je een completer overzicht? Lees dan meer over burn-out en de signalen. En als de klachten ernstig zijn, lees dan ook mijn artikel over zware burn-out symptomen.
Waarom angst voor de symptomen alles erger kan maken
Niet alleen de klachten zelf kunnen vervelend zijn. Ook de manier waarop je erop reageert kan extra onrust veroorzaken.
Stel: je voelt je ineens duizelig of vervreemd. Je denkt: er is iets mis met me, straks verlies ik de controle. Daar schrik je van. Je hart gaat sneller kloppen en je begint nog meer op alles in je lichaam te letten.
Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan waarbij een lichamelijke sensatie angst oproept en de angst vervolgens weer nieuwe lichamelijke sensaties veroorzaakt. Angst en stress kunnen bijvoorbeeld samengaan met hartkloppingen en een licht gevoel in het hoofd.
In mijn werk als psycholoog merk ik dat het vaak helpt als mensen beter begrijpen wat er gebeurt. Niet omdat je daarmee iedere klacht kunt wegredeneren, maar omdat je niet bij ieder vreemd gevoel meteen het ergste hoeft te denken.
Wil je meer weten over het samenspel tussen angst en uitputting? Lees dan over burn-out en angststoornis.
Word je echt gek van een burn-out?
Een burn-out betekent niet dat je automatisch de grip op de werkelijkheid verliest.
Klachten zoals een mistig hoofd, vergeetachtigheid, angst of een vervreemd gevoel kunnen je wel het idee geven dat je jezelf niet meer herkent. Dat kan heel beangstigend zijn.
Probeer zulke klachten tegelijkertijd niet allemaal zelf onder de noemer burn-out te plaatsen. Zeker een sterk vervreemd gevoel, paniekaanvallen of andere psychische klachten kunnen ook bij andere problemen voorkomen.
Zijn de klachten nieuw, erg heftig of maak je je er zorgen over? Bespreek ze dan met je huisarts. Die kan samen met jou kijken wat er precies speelt.
Wat kun je doen als je het gevoel hebt gek te worden?
Als je merkt dat angst en overbelasting elkaar versterken, kunnen een paar eenvoudige stappen helpen om wat meer rust te creëren.
Benoem wat er gebeurt
Probeer niet meteen mee te gaan in de gedachte: ik word gek.
Je kunt bijvoorbeeld tegen jezelf zeggen: ik merk dat ik angstig en overprikkeld ben en dat maakt deze ervaring extra heftig.
Alleen al onderscheid maken tussen wat je voelt en wat je erover denkt, kan helpen om wat afstand te creëren.
Kom terug in het hier en nu
Voel je je vervreemd of paniekerig? Richt je aandacht bewust op je omgeving.
Kijk bijvoorbeeld naar vijf dingen die je ziet, vier dingen die je hoort en drie dingen die je lichamelijk voelt.
Het doel is niet om het vervreemde gevoel onmiddellijk weg te krijgen, maar om je aandacht even te verplaatsen van je angstige gedachten naar wat er om je heen gebeurt.
Adem rustig
Merk je dat je snel en hoog ademt? Probeer dan je ademhaling bewust wat te vertragen.
Adem bijvoorbeeld rustig in en iets langer uit. Doe dit een paar minuten zonder jezelf te dwingen om onmiddellijk rustig te worden.
Ontspanningsoefeningen worden regelmatig toegepast bij stressklachten, al is het wetenschappelijke bewijs voor hun effect specifiek bij burn-out beperkt.
Verlaag de prikkels
Merk je dat alles te veel binnenkomt? Kijk dan of je tijdelijk wat prikkels kunt verminderen.
Leg je telefoon weg, zoek een rustige omgeving op of ga even naar buiten. Niet omdat je alle prikkels voortaan moet vermijden, maar omdat je op een overbelast moment soms behoefte hebt aan minder input.
Bescherm je slaap
Slecht slapen kan ervoor zorgen dat concentreren moeilijker wordt en dat je je overdag prikkelbaarder en vermoeider voelt.
Probeer je avond daarom rustig af te bouwen en een regelmatig slaapritme aan te houden. Meer tips vind je in mijn artikel over slecht slapen door een burn-out.
Deze stappen lossen een burn-out niet in één keer op. Ze kunnen je wel helpen om anders met de angst en spanning om te gaan.
Wanneer is professionele hulp verstandig?
Schakel professionele hulp in als de klachten langere tijd aanhouden, steeds erger worden of grote invloed hebben op je dagelijks leven.
Dat geldt bijvoorbeeld als je:
- regelmatig paniekaanvallen hebt;
- je vaak sterk vervreemd voelt van jezelf of je omgeving;
- door de angst nauwelijks meer naar buiten durft;
- somber wordt en nergens meer plezier in hebt;
- twijfelt of je klachten wel door een burn-out worden veroorzaakt.
Je huisarts is dan een goede eerste stap.
Ook lichamelijke klachten moet je niet automatisch aan stress toeschrijven. Hartkloppingen kunnen bijvoorbeeld door stress of angst ontstaan, maar hebben ook andere mogelijke oorzaken.
Heb je pijn of zware druk op je borst die niet weggaat en ben je bijvoorbeeld ook misselijk, zweterig of benauwd? Dan kan snelle medische hulp nodig zijn.
Veelgestelde vragen
Kan een burn-out zulke heftige lichamelijke klachten geven?
Bij overspanning en burn-out kunnen lichamelijke klachten voorkomen. Ook stress en angst kunnen bijvoorbeeld samengaan met hartkloppingen, duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd.
Ga er alleen niet automatisch vanuit dat iedere lichamelijke klacht door je burn-out komt. Zeker bij nieuwe, heftige of aanhoudende klachten is het verstandig om je huisarts te raadplegen.
Hoe lang blijft het gevoel gek te worden bestaan?
Dat verschilt per persoon en hangt ook af van wat er precies achter het gevoel zit.
Als langdurige stress en overbelasting een belangrijke rol spelen, kunnen klachten geleidelijk verminderen wanneer je meer herstelt. Blijven de angst, paniek of vervreemdingsgevoelens aanwezig of worden ze juist erger? Laat dan een professional meekijken.
Gaat dit gevoel weer helemaal weg?
Veel klachten die samengaan met overspanning en burn-out kunnen tijdens het herstel afnemen. De NHG geeft aan dat herstel bij overspanning doorgaans plaatsvindt over een periode van maanden en dat herstel bij burn-out langer kan duren.
Omdat het gevoel dat je gek wordt verschillende oorzaken kan hebben, zou ik je geen garantie geven dat het in iedere situatie vanzelf verdwijnt. Blijf je er last van houden, bespreek het dan met je huisarts of psycholoog.
Tot slot
Het gevoel dat je gek wordt kan ontzettend beangstigend zijn. Bij langdurige stress en overbelasting kun je klachten krijgen waardoor je jezelf tijdelijk minder herkent: een mistig hoofd, vergeetachtigheid, angst, overprikkeling of een vervreemd gevoel.
Dat betekent niet automatisch dat je de grip op de werkelijkheid verliest.
Probeer tegelijkertijd niet iedere heftige klacht zelf aan een burn-out toe te schrijven. Maak je je zorgen, blijven de klachten bestaan of worden ze erger? Laat dan een professional met je meekijken.
Wil je begrijpen wat er in jouw situatie speelt en stap voor stap werken aan je herstel? Bekijk dan begeleiding bij je burn-out of plan een vrijblijvende kennismaking. Dan kijken we samen wat ik voor je kan betekenen.
