Kernkwadrant bij perfectionisme uitgelegd

Foto van Iris van der Steen, MsC

Iris van der Steen, MsC

Psycholoog

Inhoudsopgave

In een functioneringsgesprek of bij een sollicitatie komt de vraag vroeg of laat voorbij: wat is je valkuil? En veel mensen antwoorden dan, half grappend: “Ik ben een beetje een perfectionist.” Het klinkt als een zwakte die eigenlijk een sterk punt is. Maar als je er zelf dagelijks last van hebt, voelt het helemaal niet als een sterk punt.

Het kernkwadrant van Daniel Ofman laat zien dat allebei klopt. Perfectionisme is vaak een kwaliteit die is doorgeschoten. Daar zit iets waardevols in, en tegelijk iets wat je uitput.

In dit artikel leg ik uit hoe het kernkwadrant werkt, hoe het eruitziet bij perfectionisme en hoe je het gebruikt om richting te vinden. Aan het eind vind je een invuloefening voor je eigen kwadrant.

Wat is een kernkwadrant?

Een kernkwadrant is een eenvoudig model van de Nederlandse organisatieadviseur Daniel Ofman. Het laat zien hoe een positieve eigenschap (je kernkwaliteit) samenhangt met drie andere dingen: wat er gebeurt als je die kwaliteit overdrijft (je valkuil), wat je kunt ontwikkelen om in balans te komen (je uitdaging) en waar je je aan ergert bij anderen (je allergie).

Het model is vooral bekend uit coaching, teamtrainingen en loopbaangesprekken. Het is geen wetenschappelijke test of diagnose, maar een denkhulp. Juist daardoor is het zo bruikbaar: je hebt alleen pen en papier nodig.

De vier hoeken van het kernkwadrant

  • Kernkwaliteit: een eigenschap die echt bij je hoort en die anderen vaak in je waarderen. Bijvoorbeeld zorgvuldigheid of betrokkenheid.
  • Valkuil: te veel van het goede. Je kwaliteit schiet door en gaat tegen je werken. Zorgvuldigheid wordt dan pietluttigheid.
  • Uitdaging: het positieve tegenovergestelde van je valkuil. Dit is de eigenschap die je kwaliteit aanvult en in balans brengt.
  • Allergie: te veel van je uitdaging, en dus het negatieve tegenovergestelde van je kernkwaliteit. Dit is wat je bij anderen het meest irriteert.

In het klassieke schema staan de hoeken met de klok mee: kernkwaliteit linksboven, valkuil rechtsboven, uitdaging rechtsonder en allergie linksonder. Kernkwaliteit en uitdaging staan dus schuin tegenover elkaar, en vullen elkaar aan. De vier hoeken hangen aan elkaar vast. Daardoor kun je vanuit elke hoek de andere drie terugvinden. Ergert iets je mateloos bij een collega, dan zegt dat vaak ook iets over je eigen kernkwaliteit.

Het kernkwadrant bij perfectionisme

Bij perfectionisme is perfectionisme zelf meestal de valkuil. De vraag is dan: van welke kwaliteit is het een overdreven versie? Bij de meeste mensen komt het neer op zorgvuldigheid, nauwkeurigheid of een sterk verantwoordelijkheidsgevoel.

Een veelgebruikte invulling ziet er zo uit:

Kernkwaliteit: zorgvuldigheid →Valkuil: perfectionisme ↓
↑ Allergie: slordigheid, onverschilligheid← Uitdaging: flexibiliteit, durven loslaten

Lees het schema met de klok mee, beginnend linksboven:

  1. Zorgvuldigheid is je kracht. Je let op details, levert betrouwbaar werk en mensen weten dat ze op je kunnen bouwen.
  2. Te veel zorgvuldigheid wordt perfectionisme. Je blijft controleren, schaven en aanpassen, ook als het allang goed is.
  3. Het positieve tegenovergestelde van perfectionisme is flexibiliteit: kunnen loslaten, kiezen voor ‘goed genoeg’ en vertrouwen dat een kleine fout niet het einde is.
  4. Te veel flexibiliteit wordt slordigheid. En precies dat is waar jij als perfectionist allergisch voor bent.

Hoe dit er in het dagelijks leven uitziet

Misschien herken je dit kwadrant in situaties als deze:

  • Je kernkwaliteit: je collega’s vragen jou om de belangrijke offerte na te kijken, omdat jij de fouten eruit haalt die anderen missen.
  • Je valkuil: je zit om half elf ‘s avonds nog aan die offerte te schaven, terwijl hij om vijf uur eigenlijk al klaar was.
  • Je allergie: een collega stuurt een rapport rond met drie tikfouten en een verkeerd logo, en jij voelt je irritatie omhoog kruipen.
  • Je uitdaging: je stuurt je eigen versie op tijd in, na één keer nalezen, en accepteert dat er misschien nog een komma verkeerd staat.

Andere invullingen zijn ook mogelijk

Perfectionisme hoeft niet altijd uit zorgvuldigheid voort te komen. Het kernkwadrant is persoonlijk, en daarom loont het om eerlijk te kijken welke kwaliteit bij jou onder het perfectionisme ligt. Een paar varianten:

KernkwaliteitValkuilUitdagingAllergie
VerantwoordelijkheidsgevoelAlles zelf willen doen, perfectionismeDelegeren, vertrouwen op anderenNonchalance, afschuiven
AmbitieNooit tevreden zijnTevredenheid, genieten van wat er isGemakzucht
BetrokkenheidOveral te veel energie in stekenAfstand nemen, grenzen stellenOnverschilligheid
NauwkeurigheidEindeloos controlerenBesluitvaardigheidSlordigheid

Welke rij bij jou past, merk je vaak aan je allergie. Ergert gemakzucht je het meest, dan zit er waarschijnlijk ambitie onder. Raak je vooral geïrriteerd door mensen die dingen afschuiven, dan is verantwoordelijkheid misschien je kern.

Waarom het kernkwadrant helpt bij perfectionisme

Wat ik zo waardevol vind aan dit model, is dat het je perfectionisme niet als karakterfout neerzet. In mijn werk als psycholoog zie ik vaak dat mensen met perfectionisme zichzelf al genoeg veroordelen. Het kernkwadrant geeft een andere invalshoek: er zit een kwaliteit onder, en die mag blijven. Het gaat er niet om dat je minder zorgvuldig wordt, maar dat je je zorgvuldigheid niet meer tot het uiterste doorvoert.

Het model helpt je daarnaast op drie manieren:

  • Loslaten betekent niet slordig worden. Veel perfectionisten zijn bang dat loslaten betekent dat ze slordig worden. Het kwadrant laat zien dat slordigheid de allergie is, niet de uitdaging. Flexibiliteit is iets anders dan onverschilligheid. Hoe je valkuil je ondertussen in een vicieuze cirkel van uitstellen en uitputting kan trekken, lees je in mijn artikel over de valkuil van perfectionisme.
  • Je allergie wijst je de weg. Waar je je het sterkst aan ergert, zit vaak een stukje van wat je zelf mag leren. Dat betekent niet dat je slordig moet worden, maar wel dat je wat meer van die ontspannen houding zou kunnen gebruiken.
  • Je krijgt een concreet woord om naartoe te werken. “Minder perfectionistisch worden” is vaag. “Vaker flexibel zijn” of “durven delegeren” kun je oefenen.

Je uitdaging oefenen: van inzicht naar gedrag

Weten wat je uitdaging is, is nog iets anders dan hem ook toepassen. Bij perfectionisme voelt de uitdaging vaak spannend, omdat die dicht tegen je allergie aan lijkt te liggen. Klein beginnen helpt:

  • Kies één situatie per week waarin je je uitdaging bewust inzet. Bijvoorbeeld: een mail versturen na één keer nalezen.
  • Kijk naar wat er daarna gebeurt, niet naar wat je vooraf vreest. Vaak valt het verschil anderen niet eens op.
  • Let op je allergie als signaal. Voel je irritatie over een collega opkomen? Vraag je dan af: wat kan ik hier van hem of haar leren, zonder het over te nemen?
  • Wees eerlijk over je valkuil. Merk je dat je weer aan het schaven bent? Benoem het voor jezelf (“ah, daar is mijn valkuil weer”) zonder jezelf af te kraken.

Wil je hier verder mee? In mijn artikel over perfectionisme loslaten vind je meer oefeningen om ‘goed genoeg’ stap voor stap toe te laten.

Invuloefening: maak je eigen kernkwadrant

Neem tien minuten, pen en papier. Teken een vierkant met vier vakken, of neem het schema hieronder over.

Kernkwaliteit: … →Valkuil: … ↓
↑ Allergie: …← Uitdaging: …

Stap 1 — Begin bij je valkuil. Bij perfectionisme is dat vaak het makkelijkste startpunt. Hoe ziet jouw perfectionisme er concreet uit? Bijvoorbeeld: eindeloos controleren, niets uit handen geven, nooit tevreden zijn.

Stap 2 — Zoek de kwaliteit eronder. Vraag jezelf af: wat is de positieve kern van dit gedrag? Waar waarderen anderen je om? Denk aan zorgvuldigheid, betrokkenheid, verantwoordelijkheid of ambitie.

Stap 3 — Bepaal je allergie. Aan welk gedrag bij anderen erger je je het meest? Denk aan een concrete persoon of een concreet moment. Wat deed die persoon precies?

Stap 4 — Vind je uitdaging. Je uitdaging is de positieve, gezonde versie van je allergie. Als slordigheid je allergie is, wat is daar dan de goede kant van? Ontspannenheid, flexibiliteit, vertrouwen dat het goed komt?

Stap 5 — Check het kwadrant. Lees je kwadrant hardop met deze zinnen:

  • “Als ik te veel [kernkwaliteit] ben, word ik [valkuil].”
  • “Wat ik dan nodig heb, is [uitdaging].”
  • “Te veel [uitdaging] wordt [allergie], en daar erger ik me aan.”

Klinkt het logisch? Dan zit je goed. Voelt een hoek wat geforceerd, probeer dan een ander woord. Er is geen goed of fout antwoord.

Stap 6 — Maak het concreet. Schrijf één situatie op waarin je de komende week je uitdaging kunt oefenen. Hoe kleiner, hoe beter.

Tip: vraag eens een vriend, partner of collega om jouw kernkwaliteit te benoemen. Mensen met perfectionisme zien hun kwaliteiten vaak minder goed dan hun omgeving.

De beperkingen van het model

Het kernkwadrant is een handig hulpmiddel, maar het blijft een vereenvoudiging. Het verklaart niet waar je perfectionisme vandaan komt en vervangt geen behandeling als je echt vastloopt. Voor veel mensen zit perfectionisme diep, bijvoorbeeld in overtuigingen over wanneer je goed genoeg bent. Dan is inzicht in je kwadrant een mooi begin, maar niet altijd genoeg om het patroon te veranderen. Wil je meer weten over hoe perfectionisme werkt en ontstaat? Lees dan alles over perfectionisme.

Veelgestelde vragen

Is perfectionisme een kernkwaliteit of een valkuil?

In het kernkwadrant is perfectionisme meestal een valkuil. Het is de doorgeschoten vorm van een kwaliteit zoals zorgvuldigheid, nauwkeurigheid of verantwoordelijkheidsgevoel.

Wat is de uitdaging bij perfectionisme?

De uitdaging is vaak flexibiliteit: durven loslaten, kiezen voor ‘goed genoeg’ en vertrouwen dat kleine fouten oké zijn. Afhankelijk van je kernkwaliteit kan het ook delegeren, besluitvaardigheid of tevredenheid zijn.

Wat is de allergie van een perfectionist?

Meestal slordigheid of onverschilligheid. Dat is het gedrag waar perfectionisten zich bij anderen het snelst aan ergeren, omdat het lijnrecht tegenover hun eigen kernkwaliteit staat.

Wie heeft het kernkwadrant bedacht?

Het kernkwadrant is ontwikkeld door Daniel Ofman, een Nederlandse organisatieadviseur en auteur. Hij beschreef het model in zijn boek Bezieling en kwaliteit in organisaties.

Tot slot

Het kernkwadrant laat zien dat je perfectionisme niet zomaar een zwakte is. Er zit een kwaliteit onder die de moeite waard is om te houden. Je hoeft die niet in te leveren, alleen wat minder ver door te drukken. Je uitdaging, of dat nu flexibiliteit, delegeren of tevredenheid is, kun je in kleine stappen oefenen.

Heb je je kwadrant ingevuld en merk je dat het lastig blijft om je uitdaging in de praktijk te brengen? Plan dan een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Dan kijken we samen wat ik voor je kan betekenen.